:: Tin chuyên ngành

Thuốc chống dị ứng - Những nguy cơ tiềm ẩn và cách sử dụng an toàn

Khi bị dị ứng theo mùa, rất nhiều người dùng thuốc kháng histamine và thuốc thông mũi không kê đơn để giảm triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi hoặc ngứa mắt, ngứa họng. Tuy nhiên, những thuốc này không hề vô hại, chúng có thể gây tác dụng phụ, tương tác với thuốc khác hoặc dẫn đến dùng quá liều…

1. Chọn thuốc phù hợp để điều trị triệu chứng dị ứng cụ thể của cá nhân

Khi bị dị ứng theo mùa, triệu chứng thường gặp bao gồm: Nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi, ngứa mắt hoặc họng, ho (nếu có). Việc chọn thuốc phù hợp với từng triệu chứng sẽ giúp bạn đạt hiệu quả tối ưu và giảm nguy cơ dùng không cần thiết nhiều thành phần hoạt chất cùng lúc.

Ví dụ: Nếu chủ yếu là nghẹt mũi thì thuốc thông mũi (decongestant) hoặc xịt mũi có thể là lựa chọn chính; nếu kèm ho thì mới nên chọn loại thuốc có thêm thành phần giảm ho. Tránh việc dùng một loại thuốc tổng hợp có nhiều thành phần (như thông mũi + giảm ho + kháng histamine) khi bạn chỉ cần một thành phần đơn giản, vì làm như vậy sẽ tăng nguy cơ tương tác hoặc quá liều.

Việc lựa chọn thuốc phù hợp với triệu chứng, chọn thế hệ thuốc phù hợp và theo đúng liều rất quan trọng để sử dụng thuốc an toàn.

Khuyến nghị:

• Nên ghi lại triệu chứng chính như nghẹt mũi, hắt hơi, ngứa mắt hay ho…?
• Đọc kỹ thành phần thuốc trên nhãn: Nếu chỉ có nghẹt mũi, tránh chọn loại "nghẹt mũi + giảm ho" nếu bạn không ho.
• Nếu thường xuyên dùng thuốc dị ứng, hãy tái khám để xác định xem có nên dùng thuốc lâu dài, hoặc chuyển sang các biện pháp khác (như xịt mũi steroid).

2. Kiểm tra thành phần hoạt tính

Một trong những rủi ro lớn khi dùng thuốc dị ứng là dùng cùng thành phần hoạt chất, nhưng nhiều tên gọi khác nhau hoặc dùng trong nhiều loại thuốc khác nhau, dễ gây trùng lặp và dẫn đến quá liều thuốc.

Ví dụ: Các thuốc kháng histamine thế hệ đầu như diphenhydramine (benadryl) có nhiều tác dụng phụ vì dễ đi vào hệ thần kinh trung ương. Vì vậy, nên đọc nhãn thuốc và lưu ý:

• Thuốc kháng histamine  (H1) – tên hoạt chất: Cetirizine, loratadine, fexofenadine…
• Thuốc thông mũi (decongestant): Pseudoephedrine, phenylephrine…
• Thuốc giảm ho, long đờm…

Nếu bạn dùng nhiều loại thuốc khác nhau, kiểm tra xem có trùng hoạt chất kháng histamine hoặc thông mũi không – nếu có, không nên dùng đồng thời vì khả năng tương tác và quá liều cao.

Khuyến nghị:

• Khi mua thuốc, chụp ảnh nhãn thuốc rồi lưu lại trong điện thoại để tránh mua trùng hoặc dùng trùng.
• Nếu dùng nhiều hơn một triệu chứng (ví dụ, nghẹn mũi + ho + ngứa) hãy nhờ dược sĩ hướng dẫn chọn 1‑2 sản phẩm phù hợp chứ không nên sử dụng thuốc tổng hợp nhiều thành phần.
• Ghi nhật ký thuốc: Tên thuốc, hoạt chất, liều mỗi lần, thời gian dùng.

3. Lưu ý liều lượng khuyến cáo cho trẻ em

Trẻ em, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nhóm dễ bị rủi ro hơn khi sử dụng thuốc dị ứng nếu không đúng cách, do đó:

- Trẻ chỉ nên dùng thuốc được bào chế dành riêng cho trẻ (liều và hình thức phù hợp) không nên dùng liều người lớn hoặc bẻ đôi viên thuốc cho trẻ.

- Liều nên tính theo cân nặng của trẻ nếu có hướng dẫn, thay vì chỉ dựa vào tuổi. Nhiều trường hợp trẻ dùng theo tuổi dẫn tới liều không phù hợp.

- Không dùng kháng histamine thế hệ đầu cho trẻ dưới 6 tuổi trong trường hợp cảm lạnh/ho và nghẹt mũi.

- Nếu trẻ có tiền sử bệnh như động kinh, suy thận, hoặc đang dùng thuốc khác cần tham khảo bác sĩ trước khi dùng.

Gợi ý cho cha mẹ/người chăm trẻ:

• Luôn sử dụng thìa đo/ống tiêm định lượng kèm theo thuốc dạng lỏng.
• Ghi rõ: Tên thuốc, liều, thời gian dùng, nếu trẻ dùng nhiều thuốc khác (ví dụ thuốc điều trị hen, eczema…) hãy thông báo điều này với bác sĩ.
• Nếu trẻ bị buồn ngủ bất thường, nhìn mờ, đi tiểu khó hoặc tình trạng dị ứng kéo dài hơn vài ngày dù đã dùng thuốc hãy đưa trẻ tới khám chuyên khoa nhi.

4. Hiểu rõ về tương tác thuốc

Một yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là tương tác thuốc, tức là khi bạn đang dùng một hoặc nhiều loại thuốc, hoặc có bệnh nền, thì việc dùng thuốc dị ứng có thể ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng.

Các kháng histamine thế hệ đầu có nhiều tương tác thuốc vì khả năng đi vào hệ thần kinh trung ương, tác động lên nhiều receptor khác. Ví dụ, nếu bạn đang dùng thuốc an thần, thuốc ngủ, rượu hoặc thuốc chống trầm cảm, thì dùng kháng histamine này có thể khiến bạn buồn ngủ, mất tập trung, hoặc nguy cơ ngã cao hơn.

Nếu bạn có bệnh nền như suy gan, suy thận, glaucoma (tăng nhãn áp), tuyến tiền liệt phì đại (khó đi tiểu) cần tham khảo bác sĩ trước khi dùng. Ngoài ra, việc phối hợp nhiều sản phẩm không rõ thành phần có thể làm tăng liều của cùng một hoạt chất dẫn tới quá liều.

Nguồn: Sức khỏe và Đời sống.